آخرین ویرایش در خرداد ۱۰, ۱۴۰۴ توسط مریم صباحی
دانشمندان برای نخستین بار به طور مستقیم فرآیند “کندوپاش” (sputtering) را در مریخ مشاهده کردهاند؛ کشفی که به حل معمای دیرینه از بین رفتن جو این سیاره و تبدیل آن به دنیایی سرد و خشک کمک میکند. این پدیده، که در آن بادهای خورشیدی اتمها را با سرعتی چهار برابر بیشتر از حد انتظار به فضا پرتاب میکنند، بینشهای جدیدی درباره تکامل سیارات ارائه میدهد.
ماموریت “ماون” و رمزگشایی از اسرار مریخ
ماموریت “تکامل مواد فرار و جو مریخ” (MAVEN) ناسا، پس از یک دهه تلاش و با استفاده از سه ابزار پیشرفته، موفق شد فرآیند “کندوپاش” را در حین وقوع ثبت کند. “کندوپاش” مکانیزمی از گریز جوی است که در آن ذرات باردار پرانرژی ناشی از بادهای خورشیدی با جو یک سیاره برخورد کرده و اتمها را به فضا پرتاب میکنند.
این تعامل خشن و پویا، احتمالاً دلیل اصلی از دست رفتن جو ضخیم مریخ در گذشتههای دور و در نتیجه، از بین رفتن توانایی آن برای حفظ آب به صورت مایع در سطحش بوده است. این کشف، نقطهی عطفی بزرگ برای ماموریت “ماون” محسوب میشود که به طور اختصاصی برای کشف چگونگی از دست رفتن جو این سیاره طراحی شده است.
ردیابی “خاکسترهای کیهانی” تا سرچشمه آتش
پیش از این، دانشمندان مدتها گمان میکردند که “کندوپاش” در فرسایش جو سیاره سرخ نقش دارد، اما مشاهدات مشخصی برای تأیید این فرضیه در اختیار نداشتند. شانون کوری، دانشمند ارشد این ماموریت از دانشگاه کلرادو بولدر، توضیح میدهد: “این مانند شلیک یک گلوله توپ در یک استخر است. در این مورد، این توپ، یونهای سنگینی هستند که با سرعت بسیار زیاد به جو برخورد میکنند و اتمها و مولکولهای خنثی را به بیرون میپاشند.”
یافتههای قبلی تنها سرنخهای غیرمستقیم از اثرات “کندوپاش” را ارائه میدادند. به عنوان مثال، از آنجا که ایزوتوپهای سبکتر به طور طبیعی در ارتفاعات بالاتری از جو قرار دارند، کمبود آنها در مقایسه با ایزوتوپهای سنگینتر نشان میداد که به فضا پرتاب شدهاند و تنها فرآیند شناختهشدهای که قادر به حذف انتخابی این ایزوتوپهای سبکتر است، “کندوپاش” بود. کوری میافزاید: “این مانند این است که ما خاکسترهای ناشی از یک آتشسوزی را پیدا کردیم، اما ما میخواستیم خود آتش، یعنی کندوپاش، را مستقیماً ببینیم.”
نقشهبرداری از “کندوپاش” و سرعت شگفتانگیز آن
اکنون، دانشمندان با ترکیب دادههای سه ابزار موجود در ماموریت “ماون”، موفق به ایجاد اولین نقشه دقیق شدهاند که عنصر آرگون ناشی از “کندوپاش” را به باد خورشیدی ورودی مرتبط میکند. این نقشه، اتمهای آرگون را در ارتفاعات بالای جو مریخ نشان داد؛ دقیقاً همان جایی که ذرات پرانرژی به آن برخورد کرده بودند و شواهد واضح و بیدرنگی از وقوع “کندوپاش” را ارائه داد.
این فرآیند با سرعتی چهار برابر بیشتر از حد انتظار رخ میداد و فعالیت آن در طول طوفانهای خورشیدی تشدید میشد. این مشاهده مستقیم تأیید میکند که “کندوپاش” عامل اصلی از بین رفتن جو در سالهای اولیه مریخ، یعنی زمانی که خورشید جوان و بسیار فعالتر بوده، است. کوری خاطرنشان کرد: “این نتایج، نقش کندوپاش را در از دست رفتن جو مریخ و تعیین تاریخچه آب در آن تثبیت میکنند.”
این کشف به پر کردن شکاف بزرگی در درک دانشمندان از تبدیل مریخ از یک سیاره قابل سکونت به دنیای سرد و خشکی که امروزه میبینیم، کمک میکند. همچنین، بینشهای مهمی در مورد چگونگی تکامل سیارات و اینکه چه چیزی برای قابل سکونت ماندن آنها لازم است، ارائه میدهد. آیا این کشف میتواند به ما در درک بهتر پتانسیل حیات در سیارات دیگر نیز کمک کند؟
**مریم صباحی**
دبیر گروه فرهنگ و هنر
مریم صباحی روزنامهنگار فرهنگی، منتقد سینما و پژوهشگر حوزه هنرهای نمایشی با بیش از یازده سال تجربه حرفهای در پوشش رویدادهای فرهنگی و هنری ایران است. تمرکز اصلی وی بر نقد و تحلیل فیلمهای سینمای ایران، بررسی جشنوارههای داخلی و خارجی و گفتوگو با هنرمندان و فیلمسازان معاصر میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی سینما از دانشگاه سوره است. همچنین دورههای تخصصی نقد فیلم، روزنامهنگاری فرهنگی و مدیریت رسانههای هنری را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است. پایاننامه کارشناسی ارشد وی با موضوع «تحلیل بازنمایی هویت زنانه در سینمای پس از انقلاب» مورد تقدیر استادان قرار گرفته است.
**سوابق حرفهای**
صباحی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۲ با نقد فیلم برای نشریات تخصصی سینما آغاز کرد. با گسترش دامنه فعالیتهایش، به عنوان خبرنگار و منتقد با چندین روزنامه سراسری و پایگاه خبری معتبر همکاری داشته است. وی موفق به پوشش میدانی جشنوارههای مهمی همچون جشنواره فیلم فجر، جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران و چندین رویداد سینمایی بینالمللی شده است.
از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر در این رسانه فعالیت میکند. در این سمت، بر تولید محتوای فرهنگی و هنری مجله نظارت دارد و تیم نویسندگان این حوزه را راهبری میکند. نقدهای تحلیلی و مصاحبههای عمیق وی با فیلمسازان و هنرمندان، همواره از پرمخاطبترین مطالب مجله بوده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی صباحی در نقد و تحلیل فیلمهای سینمای ایران و جهان، پوشش جشنوارههای داخلی و خارجی، گفتوگو با بازیگران، کارگردانان و سایر هنرمندان و تحلیل جریانهای فرهنگی و هنری معاصر است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی از پشت صحنه فیلمها، معرفی کتابهای تخصصی سینما و بررسی آثار جدید نمایش خانگی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد صباحی در نقد فیلم مبتنی بر شناخت عمیق تاریخ سینما، آگاهی از نظریههای مدرن فیلمشناسی، توجه به بافت اجتماعی و فرهنگی اثر و پرهیز از قضاوتهای شتابزده و سلیقهای است. وی در نقدهای خود بر تحلیل فرم و محتوا، بررسی کارگردانی، فیلمنامه، بازیها و لایههای معنایی اثر تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران و خانه سینماست و در چندین دوره از جشنواره فیلم فجر به عنوان داور بخش مطبوعات و منتقدان حضور داشته است.
**افتخارات و جوایز**
– دریافت تندیس بهترین نقد سینمایی از جشنواره مطبوعات (۱۴۰۱)
– لوح تقدیر از جشنواره فیلم فجر برای مجموعه نقدهای منتشر شده (۱۴۰۰)
– نامزد دریافت جایزه بهترین خبرنگار فرهنگی (۱۳۹۹)
– انتخاب به عنوان دبیر پوشش مطبوعاتی جشنواره فیلم فجر (دوره چهلم)